Voor De Ommekeer

Ad Verbrugge gaat in gesprek met socioloog en filosoof Gabriel van den  Brink. Van den Brink schreef recent het boek ‘Ruw ontwaken uit de  neoliberale droom’, dat binnenkort uitkomt. Verbrugge mocht het al lezen  en bespreekt het boek met Van den Brink bij Voor de Ommekeer.   Hoe is Van den Brink bij dit boek gekomen? Hij voelt al langer een  onbehagen ten aanzien van de neoliberale maatschappij, maar dit  onbehagen behoorde nog tot de onderstroom. Ondanks dat de  maatschappelijke bovenlaag nog altijd moeite heeft dit onbehagen te  duiden, wordt het steeds meer zichtbaar en voelbaar. Het malieveld heeft  zelden zo vaak vol gestaan.   Neoliberalisme is volgens Van den Brink “liberalisme wat met behulp van  de staat aan de samenleving wordt opgelegd”. Hij beschrijft het als het  slechtste van twee werelden. Enerzijds het slechtste van de staat,  namelijk dwang, en anderzijds het slechtste van de markt, namelijk  elkaar concurreren o

Maarten Huygen was redacteur hoger onderwijs bij het NRC. Hij schreef  een essay over de mode om kinderen zelf te laten bepalen wat ze moeten  leren. Ad Verbrugge en Huygen bespreken in dit interview waar dit  vandaan komt en welke gevolgen het heeft. Is er ook een middenweg  mogelijk?  Het idee dat een kind het beste zichzelf kan onderwijzen,  tegenovergesteld aan het traditionele idee dat je een kind moet  beschaven, “stamt al uit de negentiende eeuw”, aldus Huygen. In  verschillende landen is een dergelijke vorm van onderwijs ingevoerd. Zo  bespreekt Huygen de gevolgen voor het onderwijs in Amerika, Frankrijk en  andere Europese steden. Hoe is het in Nederland gesteld?  De kennisbasis is ontzettend belangrijk. “Je hebt kennis nodig om  creativiteit te kunnen ontplooien.” Ook leesproblemen komen voort uit  een gebrek eraan. Wat zou het verschil in leerprestaties tussen Westerse  en Aziatische studenten kunnen verklaren? Of het verschil tu

Paul van Liempt in gesprek met Jan Korff de Gidts. De CO2-uitstoot in  Utrecht stijgt maar door. Daar moet wat aan gebeuren. Adviseur Jan Korff  de Gidts denkt voor de gemeente Utrecht na over alternatieve vormen van  mobiliteit. Zo probeert hij met de werkgroep 'Kracht van Utrecht' een  proeftuin op te zetten om het voor treinreizigers aantrekkelijker te  maken om met de fiets naar het station te komen. Dit ging niet altijd  zonder tegenslag. "Het beleid qua mobiliteit is in Nederland sterk  verkokerd en niet altijd adequaat." Budgetten worden vaak niet op goede  wijze aangewend. Hoe moet het dan wel? Wie moeten de koplopers zijn op  het gebied van mobiliteit?

Ad Verbrugge gaat in gesprek met ‘vrijgevestigd intellectueel’ Eelco  Runia. Runia heeft de universiteit twee jaar geleden gedag gezegd om de  crisis van de moderne universiteit te beschrijven. Dit resulteerde in  het boek ‘Genadezesjes’. Waarom vergelijkt hij de moderne universiteit  met een fastfoodketen?  In een achttal brieven schetst Runia vanuit zijn eigen ervaring tot wat  de moderne universiteit is verworden. In dit gesprek bespreken Runia en  Verbrugge als (oud-)universitaire docenten hun ervaring en visie.   “De universiteit is 'verschoolst', er worden nauwelijks academische  vaardigheden gedoceerd en het onderwijs wordt in hapklare brokken door  de docenten uitgediend.” Volgens Runia moet de politiek en de  samenleving zich afvragen waar een universiteit voor moet dienen. Het is  volgens Runia nu zo dat de universiteit in hoge mate hoger  beroepsonderwijs is. Hoe zou de universiteit er volgens Runia wel uit  moeten zien? Wat

Paul van Liempt gaat in gesprek met Frank Wieland, oud-rechter die sinds  de levenslange veroordeling van Holleeder met pensioen is. Ze spreken  over de huidige toestand van onze rechtsstaat en het kritische rapport  van de visitatiecommissie. Is het tijd voor een ommekeer?  Wieland is kritisch en neemt geen blad voor de mond. De gehele breedte  van het rechtssysteem is onderwerp van discussie en er moet iets  gebeuren: “Het duurt tussen de 9 en 12 maanden voordat een zaak door de  rechtbank wordt behandeld, na het plegen van een feit. Als je in hoger  beroep gaat, komt er nog eens anderhalf jaar bij.” Waar ligt het  probleem? Het is volgens Wieland onder meer een geldkwestie. Des te meer  vindt hij het onbegrijpelijk dat er 200 miljoen, mede in handen van de  Raad voor de rechtspraak, verdwenen is aan een mislukt project. Vindt  Wieland de kritiek van een gebrek aan zelfreflectie bij rechters  terecht? En functioneert het OM naar behoren? Wiela

Paul van Liempt spreekt in dit gesprek met toparchitect Ron de Goeij  over de stad van de toekomst. Hoe ziet deze eruit en hoe zullen mensen  wonen?  De Goeij is ervan overtuigd dat de mens meer onthecht zal raken en  Nederland als een stad zal worden. Plekken als de Veluwe en het groene  hart zullen blijven, maar De Goeij wil hiermee aangeven dat de mens  minder aan een vaste plek in Nederland gehecht zal zijn. “De plek waar  je woont zal worden bepaald door wat je behoeften zijn op dat moment.”  Volgens de Goeij kunnen we deze beweging al waarnemen in de enorme groei  van flexkantoren in Nederland. Hij voorziet eenzelfde toekomst voor het  huis, oftewel een overgang naar ‘flexhuizen’.   Gaat de overheid mee in deze toekomstvisie? “De overheid heeft grote  moeite met deze boodschap”, aldus De Goeij. Er wordt over het algemeen  conservatief gereageerd. Dat komt volgens De Goeij ook omdat het voor  mensen moeilijk is de toekomst voor te

Armin Cuijvers is Universitair Hoofddocent Europees recht (UL) en  spreekt met Paul van Liempt over de huidige stand van zaken van de  Brexit. Een van de weinige zekerheden is dat het Verenigd Koninkrijk  vanaf 31 januari formeel geen lid is van de Europese Unie. Wat volgt er  daarna?  Vanaf dat moment gaan we een transitieperiode in en verandert er nog  weinig. “Johnson heeft wettelijk laten vastleggen dat de  transitieperiode niet langer dan twee jaar mag duren.” Cuijvers verwacht  het niet, maar deze periode kan in theorie toch weer verlengd worden.  Daarnaast bespreken Van Liempt en Cuijvers de kosten, de mogelijkheid  tot het terugdraaien van de Brexit en de situaties van Schotland,  Ierland en Noord-Ierland.  Ook de huidige staat van ons politieke stelsel is onderwerp van  discussie. Waarom is er nog geen positief constructief verhaal dat  tegenover het populisme kan worden gezet? Zijn politieke partijen in  deze tijd nog wel hou

Paul van Liempt gaat in gesprek met Edu van de Walle, oprichter van het  EuroCollege. Samen bespreken zij de staat van het reguliere onderwijs en  het verschil met de particuliere school van Van de Walle. Waarom is er  een noodzaak voor deze school?  “De tucht, orde en discipline zijn gaandeweg uit het onderwijs  verdwenen”, aldus Van de Walle. Hoe brengt hij dit terug op het  EuroCollege? Dit begint bij de intakegesprekken. Het moet vanaf het  begin duidelijk zijn dat je op het EuroCollege komt met een doel. Dit  doel wordt gekoppeld aan de dromen van de studenten die tijdens de  intakegesprekken naar voren komen. Vervolgens gebruiken we ‘Think and  Grow Rich’ van Napoleon Hill als leidraad, legt Van de Walle uit. Wat  schort er volgens hem in het reguliere onderwijs?  Een parlementair onderzoek zou een goede start zijn, volgens Van de  Walle. Maar het moet breder gezien worden: “Je moet kijken naar de  verantwoordelijkheid die je als maat

Marlies Dekkers en Saskia Noort bespreken hun fascinatie voor angst: “Ik  onderzoek gevoel wanneer ik het voel”, aldus Noort. Hoe verschilt de  uitwerking van angst op mannen en vrouwen? En vindt Noort dat de tijden  zijn veranderd sinds zij in 2014 in zomergasten zat?    De #MeToo-beweging heeft voor grote veranderingen gezorgd in de  perceptie van seksueel geweld, stelt Noort. “Als ik terugdenk aan dat  het mij gebeurde. Dat ik het niet vertelde, was toen het normaalste dat  je kon doen.” De verontwaardiging dat het nu wel wordt verteld is echter  nog steeds groot en er heerst nog steeds een gedachte dat je je als  vrouw zelf in de situatie hebt begeven. Ligt onze algemene sympathie bij  de slachtoffers of bij de daders? En hoe kijkt onze samenleving aan  tegen vrouwen met een mening? “Ik moet op mijn tenen lopen, steeds meer  eigenlijk.”

Jaap Koelewijn gaat in gesprek met Michiel van Eersel, specialist in  financieel recht. Van Eersel geeft een inkijkje hoe het is om bij grote  advocatenkantoren als De Brauw en Spigthoff te werken en waarom hij  uiteindelijk Holland Van Gijzen wilde verlaten. Kort gezegd: hij wilde  ondernemers helpen en het opnemen tegen de financiële toezichthouders.   Er is de laatste tijd veel gezegd over de rol van banken om witwassen  tegen te gaan. Hoe gaat dit in de praktijk volgens Van Eersel? “Het is  een dramatische bureaucratie en het helpt ook nog eens niet.” Deze  ‘over-bureaucratisering’ wordt breed waargenomen, zo ook in het  onderwijs en de medische wereld. De oorzaak is volgens Van Eersel dat we  elkaar niet meer vertrouwen. En het gevolg? Er ontstaat een parallelle  wereld: “Waar er gewerkt wordt op basis van blockchain, daar ben je de  financiële sector aan het ‘bypassen’”. Is dat dan de oplossing voor de  toekomst? Van Eersel heeft een

Paul van Liempt in gesprek met Mayke van Keep, co-oprichter van De  Issuemakers, over haar boek Issuedenken. De maatschappij vraagt steeds  meer van bedrijven dat ze duidelijk maken hoe ze zich inzetten voor het  groter geheel. In Frankrijk zijn bedrijven bijvoorbeeld verplicht om  kenbaar te maken waartoe zij bestaan voor de Franse maatschappij. Het  belang hiervan komt niet alleen uit de hoek van consumenten. Ook  politici, waaronder premier Mark Rutte. verlangen van directeuren dat ze  zich uitspreken.  CEO’s van grote bedrijven gaan vooralsnog uiteenlopend om met deze vraag  naar de zin van hun bedrijf. Sommigen kiezen er expliciet voor zich uit  te spreken over maatschappelijke thema’s en doelen te formuleren over  de manier waarop hun onderneming hieraan gaat bijdragen. Het  recentelijke interview met Paul Polman is wat dat betreft een voorbeeld.   Toch gaat verandering nog langzaam en kiest niet iedere directeur voor  dit pad. R

Joris Krijger is adviseur kunstmatige intelligentie en ethiek voor de  Volksbank en promovendus aan de Erasmus Universiteit. In gesprek met  David van Overbeek gaat hij in op wat zijn werk als adviseur precies  inhoudt: “Ik kijk naar hoe we ethiek kunnen gaan operationaliseren, een  plek kunnen geven in de organisatie.” Welke uitdagingen liggen er op dit  gebied?   Krijger neemt het begrip ‘eerlijkheid’ als voorbeeld. “Wiskundig gezien  kun je eerlijkheid op 21 manieren definiëren en dat zijn definities die  elkaar soms uitsluiten.” Welke vorm van eerlijkheid wil je meenemen en  welke niet? “Heel belangrijk hierbij is dat algoritmes niet onwenselijk  gaan discrimineren, onderscheid gaan maken dat je niet wil. Want, zo  stelt Krijger: “Wat een data scientist doet, is zoveel mogelijk  discrimineren.” Maar hoe doe je dit op een verantwoorde manier?    Verantwoordelijkheid ziet Krijger als de sleutel tot het heroveren van  vertrouwen in de

Martin Pikaart is een van de oprichters van de vakbond AVV: Alternatief  voor Vakbond. “Het is ontstaan vanuit het idee dat vakbonden steeds  minder leden hebben, terwijl een CAO heel belangrijk is voor  werknemers." Met Paul van Liempt bespreekt hij de mogelijkheden van een  democratische vakbond, maar evalueren ze vooral het huidige  pensioenstelsel. Pikaart is naast pensioenstrateeg auteur van het boek  ‘De pensioenmythe’.  De grootste vooruitgang die is geboekt de afgelopen jaren is dat de  pensioenen hoog op de politieke agenda staan. “Vroeger mochten politici  zich niet bemoeien met de pensioenen, nu moeten ze er iets mee.” Dat  betekent tegelijkertijd dat er nog altijd weinig concrete vooruitgang is  geboekt. Is de onzekerheid terecht? Volgens Pikaart is deze zeker  terecht en moeten we af van het systeem ‘wie het eerst komt, wie het  eerst maalt’. Hoe kan het dat Henk Krol de discussie altijd weet te  draaien en met andere cijfers k

In haar boek ‘De ballen van de koopman’ doet Dorothee Sturkenboom  onderzoek naar de Nederlandse identiteit en mannelijkheid ten tijde van  de Republiek. In gesprek met Ad Verbrugge vertelt ze dat ze afkomstig is  vanuit genderstudies en een dergelijke analyse wilde doen. Dit bleek  echter een lastige opgave. “Mannelijkheid wordt als iets vaststaands en  vanzelfsprekends beschouwd, er is weinig onderzoek gedaan.” Waarom koos  ze toch voor dit onderwerp?  Sturkenboom vertelt dat ze altijd over onderwerpen wil schrijven die  raken aan een huidige maatschappelijke discussie. Bij aanvang van dit  onderzoek was het vooral gericht op ‘de Nederlandse identiteit’, maar de  blik spitste zich toe op mannelijkheid. Wat valt daarover te zeggen?  Sturkenboom kijkt in haar zoektocht onder meer naar wat het buitenland  over de (mannelijke) Nederlander zei: “Zelfbeelden ontstaan vaak in  reactie op anderen. Als zij iets negatiefs van jou vinden, ontstaat de &nb

“Er heeft een afwaardering plaatsgevonden van het beroep leraar”, aldus  Ton Bastings. In zijn publicatie ‘Meesters van papier’ onderzoekt  Bastings, zelf leraar Nederlands in het middelbaar beroepsonderwijs  (MBO), het veranderende imago van de leraar in de Nederlandse  romanliteratuur. In gesprek met Ad Verbrugge legt Bastings uit waarom  hij voor deze invalshoek heeft gekozen: “Het gaat om beeldvorming en de  positie van de leraar in de klas en in de school.” “De leraar bestaat  niet meer, het zijn nu coaches geworden.”  Met de intrede van de wet BIO (Beroepen in het Onderwijs) was er een  kader geschapen waarbinnen je de leraar kon beoordelen in de klas. De  eerste competentie was de interpersoonlijke competentie: “Dat wil zeggen  dat de leraar een onderwijsleerklimaat schept waarin de leerling zijn  eigen onderwijs vormt en inhoud geeft. Dus de leraar raakt buitenspel.”,  aldus Bastings. Van de klassieke driehoek zoals deze bestond,  l

Kees de Kort is macro-econoom, Amerika-deskundige en klimaatscepticus.  Alledrie de onderwerpen passeren de revue in dit gesprek met Paul van  Liempt. Wat is de huidige stand van de economie en wanneer komt de  crisis? En wat vindt De Kort van Trump als president van Amerika? De  Kort is niet heel positief gestemd over de economie, maar aangaande het  klimaat is hij dat juist wel: Men gaat alleen maar uit van het slechtste  scenario. Hoe groot is de rol van de mens echt?  Niemand ontkent, volgens De Kort, dat de mens invloed heeft op het  klimaat. Maar hoe groot is die rol? Door wetenschappers wordt een  IPCC-rapport (Intergovernmental Panel on Climate Change) opgesteld  waarin verschillende scenario’s worden besproken. Vervolgens komt er  alleen aandacht voor het slechtste scenario en wordt er buitengewoon  veel geld uitgegeven aan beleid wat hierop gericht is. De wetenschap  houdt dit verhaal in stand: “Peer-review leidt tot een bevestiging va

Maartje Martens is woningmarkt expert. Nadat ze zes jaar onderzoek heeft  gedaan in Engeland naar internationale vergelijking van woningmarkten  en systemen van woningfinanciering, is ze zich gaan toeleggen op de  Nederlandse woningmarkt. Paul van Liempt vraagt haar hoe de Nederlandse  woningmarkt er momenteel voorstaat. Volgens Martens zitten we  onmiskenbaar in een huizenzeepbel. Hoe komen we eruit en wat kunnen we  leren van andere landen?  Nederland heeft een systeem van doorstroming. Daardoor is de woningmarkt  heel kwetsbaar. Als het ergens stokt, valt het hele systeem in elkaar.  We moeten volgens Martens naar een systeem waarbij er door starters  eerst gehuurd wordt, om vervolgens met spaargeld een huis te kopen. Wat  moet er gebeuren om tot dit systeem te komen? “Het belangrijkste is dat  er een huurbeleid komt waardoor de particuliere huurmarkt niet zo  vogelvrij en overgeleverd is aan particuliere beleggers die vooral het  maxima

Sinds 1991 houdt Angela Maas zich als cardioloog bezig met het  vrouwenhart. In gesprek met Marlies Dekkers gaat zij in op haar boek  “Hart voor vrouwen’: De mannelijke patiënt wordt als norm gebruikt,  terwijl we steeds beter weten dat het vrouwenhart anders is dan die van  de man. “Vroeger werden vrouwen uitgelachen met klachten die niet in het  standaardbeeld pasten van een patiënt.”   Volgens Maas is er de afgelopen vijf jaar meer veranderd dan de twintig  jaar daarvoor. Toch zijn we nog steeds niet waar we moeten zijn. Het  probleem is dat het verschil tussen het vrouwen- en mannenhart geen hoge  prioritering krijgt. “Gelukkig hebben we nu een vrouwelijke voorzitter  van de vereniging van cardiologen, zij probeert het systeem te  veranderen.” Wat is er anders bij vrouwen? Maas vertelt over het  verschil in symptomen en hoe vrouwen risico op hartfalen kunnen  verminderen door de juiste leefstijl.

In de veertig jaar dat Peter Boelhouwer nu actief de woningmarkt  bestudeert, heeft hij de staat waarin deze zich nu bevindt nog nooit  meegemaakt. “Er is een gemiddeld tekort van 3.8 procent, dat zijn  300.000 woningen. In de grote steden ligt dit zelfs boven de zes  procent.” In gesprek met Paul van Liempt vertelt deze hoogleraar Housing  Sytems aan de TU in Delft hoe we op dit punt zijn gekomen, maar nog  nog belangrijker: hoe komen we hieruit?  De woningmarkt moet de hoogste prioriteit hebben op de politieke agenda  volgens Boelhouwer. We zullen de discussie met elkaar aan moeten gaan,  maar er moeten keuzes gemaakt worden. “Arbeidsmigranten hebben we nodig  voor onze economie, maar dan moeten we wel voor voorzieningen zorgen.”  Daarnaast zullen we ook moeten beslissen hoe we ons land willen  verdelen, ook met het oog op de stikstofcrisis: “65 procent van ons land  wordt gebruikt voor landbouw. Ik stel voor dat dat terugbrengen naar  vi

In zijn nieuwe boek ‘Het erotisch experiment’ gaat filosoof Ype de Boer op zoek naar verschillende historische manifestaties van erotiek en wat de betekenis daarvan kan zijn voor onze wereld. Daarbij stuit hij op verrassende bevindingen. Waar je bijvoorbeeld zou verwachten dat het erotische in de middeleeuwen stevig onderdrukt is blijken er bronnen te zijn waaruit juist een enorme erotische verbeelding spreekt. Ook kunnen we veel leren van de kijk op erotiek bij de soefi’s en de vrouwelijke mystici. In gesprek met Marlies Dekkers bespreekt hij tevens onze westerse blik op erotiek aan de hand van een aantal filosofen: Foucault, De Sade en Bataille passeren de revu.  Van Foucault heeft De Boer het meeste geleerd. “Hij heeft als these dat wij in het westen in seks de waarheid over onszelf zijn gaan zoeken.” Wie ben ik als individu? Ben ik een man, een vrouw of iets ertussenin? Maar ook de vraag wat nu eigenlijk jouw persoonlijke seksuele leefwereld is. Het antwoord op die vraag wordt in onze moderne wereld